Emeklilikte Yeni Maaş Dönemi başlıyor

Dijital dönüşüm, yapay zekâ ve hızla yaşlanan nüfus… Sosyal güvenlik sistemi için alarm zilleri çalıyor. SGK uzmanı İsa Karakaş, “çalıştıkça kazandıran” yeni bir emeklilik modelinin artık kaçınılmaz olduğunu söylüyor.

Dünya Değişiyor, Sosyal Güvenlik de Değişmek Zorunda

Dijitalleşme ve yapay zekâ temelli dönüşüm yalnızca iş dünyasını değil, sosyal güvenlik sistemlerini de kökten etkiliyor. Avrupa başta olmak üzere birçok ülkede azalan nüfus, robotik üretim ve esnek çalışma modelleri nedeniyle emeklilik sistemleri yeniden tasarlanıyor.

Sosyal güvenlik uzmanı İsa Karakaş, küresel ölçekte “bütüncül yaklaşım” ve “yaşam boyu güvence” anlayışının öne çıktığını belirtiyor. Karakaş’a göre Türkiye’nin de bu değişime kayıtsız kalma lüksü yok.

Türkiye Resmen “Yaşlı Ülke” Kategorisinde

Türkiye’nin son iki yıldır demografik olarak “yaşlı ülke” sınıfında yer aldığını hatırlatan Karakaş, buna rağmen sosyal güvenlik sisteminde kapsamlı bir reform yapılmadığına dikkat çekiyor.

Artan yaşam süresi, düşen doğum oranları, maaş ve yaş adaletsizliği ile erken emeklilik eğilimi mevcut yapıyı zorluyor. Toplumda yükselen memnuniyetsizlik ise sistemin beklentilere yeterince yanıt veremediğini gösteriyor.

OVP’de Hedef Var, Uygulama Bekleniyor

Karakaş, hükümetin Orta Vadeli Program (OVP) ve Cumhurbaşkanlığı programlarında sorunları tespit ettiğini ancak 2023’ten bu yana planlanan adımların hayata geçirilmediğini vurguluyor.

OVP kapsamında öne çıkan başlıklar şöyle:

Kayıt dışı istihdamla daha etkin mücadele

Sistemin yeni çalışma modellerine uyarlanması

Yaşlanan nüfusun mali yükünün dengelenmesi

Sağlık harcamalarında verimlilik ve tasarruf

Bu adımların SGK’nın mali yapısını güçlendirmeyi hedeflediği belirtiliyor.

“Çalıştıkça Maaş Düşüyor” Sorunu

Karakaş’ın en dikkat çektiği nokta ise mevcut sistemdeki çelişki. Özellikle asgari ücret ve yakın seviyelerde çalışanların, sistemde daha uzun kaldıkça emekli maaşlarının düşmesi ya da taban aylıkta eşitlenmesi önemli bir problem olarak gösteriliyor.

Yüksek enflasyon dönemlerinde daha fazla prim ödeyen çalışanların maaş artışı yerine düşüş yaşayabildiğini belirten Karakaş, bunun çalışanı sistemden uzaklaştırdığını ifade ediyor.

Bu durumun sonucu olarak:

Yaşı dolan erken emekliliğe yöneliyor

Bazıları kayıt dışı çalışmayı tercih ediyor

SGK hem prim gelirinden oluyor hem de erken maaş ödemeye başlıyor

Karakaş bu tabloyu “kaybet-kaybet senaryosu” olarak tanımlıyor.

“Çalışmayı Teşvik Edici Ödüllendirici Sistem” Önerisi

Karakaş’a göre çözüm net: Emeklilik sistemi çalışmayı cezalandırmamalı, ödüllendirmeli.

Önerilen modelde:

Çok çalışan ve daha fazla prim ödeyen daha yüksek maaş almalı

Maaş bağlama oranları yeniden gözden geçirilmeli

Prim tahsilat süreçleri güçlendirilmeli

Dijital altyapı ve veri paylaşımı artırılmalı

İstihdam teşvikleri sadeleştirilmeli

Bu model hayata geçirilirse hem SGK’nın mali sürdürülebilirliği güçlenecek hem de çalışanların sisteme güveni artacak.

Reform İhtiyacı Ertelenemez

Türkiye’nin demografik dönüşümü ve dijital çağın getirdiği yeni çalışma biçimleri, sosyal güvenlik sisteminde köklü bir revizyonu zorunlu kılıyor. Uzmanlara göre “çalıştıkça kazandıran” bir yapıya geçilmeden sistem üzerindeki baskının azalması zor görünüyor.